Wiosną kilka dni różnicy potrafi zdecydować o równych wschodach albo długim czekaniu na pierwsze rośliny. Odpowiedź na pytanie, kiedy siać buraki, zależy przede wszystkim od ich typu, temperatury gleby, wilgotności stanowiska i regionu Polski. Poniżej pokazuję praktyczne terminy dla buraków cukrowych, pastewnych i ćwikłowych oraz warunki, które naprawdę mają znaczenie.
Termin siewu zależy od rodzaju buraka i nagrzania gleby
- Buraki cukrowe i pastewne sieje się najczęściej od końca marca do połowy kwietnia.
- Burak ćwikłowy trafia do gruntu zwykle od połowy kwietnia do czerwca, a na botwinę można wysiewać go etapami.
- Bezpiecznym sygnałem dla siewu polowego jest gleba ogrzana na głębokości 5 cm do co najmniej 5-6°C.
- Dla buraków ćwikłowych lepiej poczekać, aż podłoże osiągnie około 8-10°C.
- Nasiona umieszcza się zwykle na głębokości 2-3 cm, w wilgotnej i dobrze zagęszczonej warstwie ziemi.
Najważniejszy jest typ buraka i temperatura gleby
Nie ma jednej daty odpowiedniej dla wszystkich buraków. Ja traktuję kalendarz tylko jako wskazówkę, a decyzję podejmuję po sprawdzeniu temperatury i wilgotności gleby. Zbyt wczesny siew w zimne podłoże wydłuża wschody, natomiast zbyt późny skraca okres wzrostu i może obniżyć plon.
| Rodzaj buraka | Orientacyjny termin | Temperatura gleby | Głębokość siewu |
|---|---|---|---|
| Burak cukrowy | Koniec marca do połowy kwietnia | Minimum 5-6°C na głębokości 5 cm, korzystniej 6-8°C | 2-3 cm |
| Burak pastewny | Koniec marca, kwiecień | Około 6-8°C | 2-3 cm |
| Burak ćwikłowy | Połowa kwietnia do czerwca | Najlepiej 8-10°C | 2-3 cm |
W południowo-zachodniej Polsce siew buraków polowych często przypada na ostatnią dekadę marca lub początek kwietnia. W centrum, na wschodzie i północnym zachodzie bezpieczny jest zwykle początek kwietnia, a w chłodniejszych rejonach północnych bardziej realna bywa druga połowa kwietnia.
Sam odczyt temperatury nie wystarczy. Jeżeli gleba jest lepka, maźliwa i ugniata się pod kołem, lepiej odczekać kilka dni. Wjazd w zbyt mokre pole może zniszczyć strukturę gleby bardziej niż opóźnienie siewu o krótki czas.
Buraki cukrowe i pastewne wymagają szybkiego, ale rozsądnego startu
Burak cukrowy
Buraki cukrowe warto wysiać możliwie wcześnie, ale dopiero wtedy, gdy ziemia jest ogrzana i pozwala na równą pracę siewnika. Za dolną granicę można przyjąć 5-6°C na głębokości 5 cm, jednak dla szybszych wschodów korzystniejsze są stabilne temperatury około 6-8°C.
Na głębokości umieszczenia nasion, czyli zwykle 2-3 cm, optymalna temperatura może być wyższa i sięgać około 10-12°C. Nie oznacza to, że trzeba czekać do pełnego ogrzania całej gleby. Ważniejsze jest, aby po siewie zapowiadany był trend ocieplenia, a nie kilka dni zimna i deszczu.
W uprawie towarowej liczy się precyzja. Przy rozstawie rzędów 45 lub 50 cm końcowa obsada często powinna wynosić około 80-100 tysięcy roślin na hektar. Zbyt głęboki siew, zaskorupienie albo przesuszona warstwa siewna szybko odbijają się na obsadzie.
Przeczytaj również: Jak siać łubin na poplon: uniknij błędów i popraw strukturę gleby
Burak pastewny
Burak pastewny można wysiewać w podobnym terminie, choć w małych gospodarstwach termin bywa bardziej elastyczny. Najczęściej celuję w okres, gdy gleba ma 6-8°C, jest umiarkowanie wilgotna i dobrze przygotowana.
Nie przesuwałbym siewu bez wyraźnej przyczyny na późną wiosnę. Późniejsze rośliny mają mniej czasu na zbudowanie dużych korzeni, a wschody mogą przypaść na okres przesuszenia. Z drugiej strony siew w zimną, mokrą ziemię również nie daje przewagi, bo nasiona długo pozostają w glebie i są bardziej narażone na choroby.
Burak ćwikłowy sieje się etapami
W ogrodzie termin można dopasować do planowanego zbioru. Na młode liście i małe korzenie pierwszy wysiew wykonuje się zwykle od połowy kwietnia, gdy ziemia ma około 8-10°C. Kolejne partie można wysiewać co 2-3 tygodnie, dzięki czemu botwina i młode buraczki nie dojrzewają jednocześnie.
- Połowa kwietnia i maj to dobry czas na wczesny zbiór oraz botwinę.
- Maj i początek czerwca sprawdzają się przy uprawie na korzenie do bieżącego spożycia.
- Czerwiec jest odpowiedni dla odmian przeznaczonych na jesienny zbiór i przechowywanie, szczególnie w cieplejszych rejonach.
Przy późnym siewie trzeba policzyć czas potrzebny odmianie na wzrost. Burak ćwikłowy może potrzebować od około 60 do nawet 130 dni, zależnie od odmiany i wielkości korzeni, którą chcemy uzyskać. W chłodniejszej części kraju nie przeciągałbym siewu na przechowywanie poza czerwiec.
Tradycyjne nasiona buraka są kłębkami nasiennymi, z których może wyrosnąć kilka siewek. To normalne, że po wschodach rośliny rosną zbyt gęsto. Po pojawieniu się kilku liści trzeba je przerwać, pozostawiając zwykle 8-12 cm odstępu w rzędzie, zależnie od odmiany i oczekiwanej wielkości korzeni.
Przygotowanie stanowiska decyduje o równych wschodach
Nawet najlepszy termin nie pomoże, jeśli nasiona trafią do przesuszonej albo zbitej ziemi. Podłoże powinno być lekko wilgotne, drobne w warstwie siewnej i stabilne poniżej niej. Ziemia nie może tworzyć twardej skorupy, przez którą młode liścienie nie zdołają się przebić.
Przed siewem przygotowuję stanowisko możliwie płytko. Chodzi o wyrównanie pola i zachowanie wilgoci, a nie o głębokie rozluźnianie całej warstwy uprawnej. Nasiona trzeba umieścić na jednolitej głębokości 2-3 cm i zapewnić im dobry kontakt z wilgotną glebą.
Buraki najlepiej rosną na stanowiskach o odczynie zbliżonym do obojętnego. Dla buraka ćwikłowego korzystny jest zakres około pH 6,5-7,0. Świeże wapnowanie tuż przed siewem nie jest dobrym pomysłem, dlatego regulację odczynu lepiej zaplanować z wyprzedzeniem.
Nie sieję buraków po burakach rok po roku. Bezpieczniej zachować co najmniej trzyletnią, a najlepiej czteroletnią przerwę w tym samym miejscu. Ogranicza to ryzyko narastania problemów z chorobami gleby i szkodnikami, szczególnie przy uprawie buraków ćwikłowych.
Z obornikiem także nie przesadzam. Buraki mogą dobrze wykorzystać zasobne stanowisko, ale świeże nawożenie organiczne sprzyja nierównemu wzrostowi i nadmiernemu gromadzeniu azotanów. Rozsądniej uprawiać je w drugim lub trzecim roku po oborniku, zależnie od zasobności gleby.
Co najczęściej psuje termin siewu
Najczęstszy błąd polega na patrzeniu wyłącznie na datę w kalendarzu. Ten sam dzień może oznaczać dobre warunki na lekkiej glebie w zachodniej Polsce i zbyt zimne, mokre stanowisko na północy.
- Siew w zimną glebę spowalnia kiełkowanie i zwiększa ryzyko nierównych wschodów.
- Wjazd na zbyt mokre pole powoduje ugniatanie gleby i utrudnia korzeniom dostęp do powietrza.
- Za głębokie przykrycie nasion opóźnia pojawienie się siewek, szczególnie na ciężkim podłożu.
- Przesuszenie warstwy siewnej może zatrzymać kiełkowanie mimo odpowiedniej temperatury.
- Brak kontroli chwastów jest groźny, bo młode buraki początkowo rosną wolno i łatwo przegrywają konkurencję.
- Zbyt wczesny siew buraka ćwikłowego może zwiększać ryzyko jarowizacji, czyli przedwczesnego wybicia rośliny w pęd kwiatostanowy.
Jeżeli po siewie zapowiadany jest silny spadek temperatury, nie przyspieszałbym pracy na siłę. Krótkie opóźnienie jest zwykle mniej ryzykowne niż długie, nierówne wschody. W przypadku buraków cukrowych trzeba jednak pamiętać, że nadmierna zwłoka skraca wegetację i może odbić się na plonie.
Prosty test przed wysiewem pozwala uniknąć pomyłki
Przed rozpoczęciem siewu sprawdzam cztery rzeczy. Gleba na głębokości około 5 cm powinna mieć co najmniej 5-6°C przy burakach polowych albo około 8-10°C przy burakach ćwikłowych. Po ściśnięciu w dłoni powinna zachować kształt, ale nie być lepka.
Drugi test to obserwacja prognozy. Jeżeli po siewie ma nadejść wyraźne ocieplenie, nasiona szybko rozpoczną kiełkowanie. Jeżeli czeka je kilka zimnych i mokrych dni, lepiej poczekać na stabilniejsze warunki.
Najkrócej można przyjąć taką zasadę: buraki cukrowe i pastewne siej wczesną wiosną po ogrzaniu gleby, a ćwikłowe dopiero w cieplejsze podłoże. Dobrze dobrany termin, płytki i równy siew oraz umiarkowana wilgotność zwykle robią większą różnicę niż kilka dni przewagi uzyskanej za wszelką cenę.
